ÍSLENSK MÁLSTÖĐ

 

Um málfarsbankann


Almennt
Í málfarsbanka Íslenskrar málstöđvar er hćgt ađ slá inn leitarorđ sem lúta ađ málnotkun og finna úrlausnir sem teknar hafa veriđ saman í Íslenskri málstöđ. Vonast er til ađ međ málfarsbankanum verđi leiđbeiningar Íslenskrar málstöđvar um mál og málnotkun enn ađgengilegri en áđur. Fyrirspurnum til starfsmanna Íslenskrar málstöđvar um mál og málnotkun fjölgar ár frá ári og eru (í maí 2002) orđnar ađ jafnađi yfir 2000 á ári. Í maí 2002 eru í málfarsbankanum um 7000 flettugreinar (málfarsábendingar og úrlausnir) og stöđugt eru nýjar ađ bćtast viđ. Málfarsbankinn vex međ tímanum og mun, ţegar fram líđa stundir, vćntanlega endurspegla tiltölulega vel hvađa málfarsatriđi eru efst á baugi í ráđgjafarstarfinu á hverjum tíma og hvort og ţá hvernig sú mynd breytist međ tímanum. Hér er jafnframt um ađ rćđa skráningar- og yfirlitskerfi fyrir starfsmenn Íslenskrar málstöđvar um spurningar sem berast og svör sem tekin eru saman í stofnuninni í tengslum viđ málfarsráđgjöf.


Notkun
Notandi fer á vefslóđina http://www.ismal.hi.is/malfar/ og slćr inn leitarorđ. Ţá birtast málfarsleiđbeiningar og ábendingar sem tengjast ţví orđi. Ef notandi finnur enga viđeigandi grein um orđiđ í málfarsbankanum er honum bođiđ ađ senda málstöđinni fyrirspurn. Sérfrćđingar málstöđvarinnar svara henni í tölvupósti eins og endranćr eftir bestu getu. Nýjar fyrirspurnir frá almenningi benda ritstjóra málfarsbankans jafnframt á hvađ nýjar greinar í málfarsbankanum ćttu ađ fjalla um. Ţćr yrđu svo tiltćkar ţar fyrir nćsta notanda sem bćri fram spurningu um sama eđa skylt efni. Einnig gefst notendum fćri á ađ gera athugasemdir viđ úrlausnirnar í málfarsbankanum eđa koma á framfćri hvers konar ábendingum.

Leitađ er í bankanum međ stuđningi eins leitarorđs. Kerfiđ dregur fram og sýnir orđasambönd, málfrćđifyrirbćri, skráđar reglur og fleira sem tengist leitarorđinu á einhvern hátt. Ţannig er búiđ um hnútana ađ kerfiđ getur fundiđ orđ sem nálgast ţađ sem slegiđ er inn. (Dćmi: ef slegiđ er inn „fynna“ kemur svar um ađ leit hafi ekki boriđ árangur en hugsanlega sé átt viđ finna (sem hćgt er ţá ađ smella beint á). Ţetta getur t.a.m. auđveldađ fólki ađ komast ađ réttum rithćtti orđa.)


Efni
Allt frá stofnun málstöđvarinnar 1985 hefur almenningur, stofnanir, ráđuneyti og fyrirtćki átt ţess kost ađ leita međ spurningar um hvađ eina sem tengist máli og málnotkun til sérfrćđinga málstöđvarinnar. Ađ hluta til hefur spurningum og svörum veriđ haldiđ til haga í handskrifuđum skrám og ađ hluta til í tölvutćkum skrám. Ţađ efni má kalla höfuđstól málfarsbankans. Byrjađ var á ađ koma ýmsu af ţví efni fyrir í honum. Rétt er ađ taka fram ađ hér er hvergi sýnilegt hvađan fyrirspurn berst né hverjum hafa veriđ send svör. Viđ eldra efniđ hefur veriđ bćtt nýju međ hliđsjón af ýmsum atriđum sem tekin eru fyrir í fáeinum handbókum og orđabókum um íslensku og málnotkun. Eins og sakir standa eru um 7000 greinar í málfarsbankanum undir svolítiđ fćrri flettiorđum. Efniđ getur vaxiđ takmarkalítiđ.  


Um málfarsleiđbeiningarnar
Sé annađ ekki tekiđ sérstaklega fram er hin almenna regla sú í ţeim leiđbeiningum, sem er ađ finna í málfarsbanka Íslenskrar málstöđvar, ađ leitast er viđ ađ benda á málnotkun sem almennt er talin viđ hćfi í hefđbundnu íslensku ritmáli og vönduđu talmáli. Ţeir sem nota sér ţjónustu Íslenskrar málstöđvar virđast ađ jafnađi hafa ţess háttar málsniđ í huga.

Í lögum um Íslenska málnefnd, sem Íslensk málstöđ starfar eftir, segir m.a. ađ leiđbeiningar (á vegum nefndarinnar) um málfar skuli byggjast á frćđilegum grundvelli. Í málfarsráđgjöf Íslenskrar málstöđvar er vitaskuld lögđ áhersla á ađ fylgja opinberum reglum um frágang ritmáls, svo langt sem ţćr ná. Margt í málfari og frágangi máls er ţess eđlis ađ unnt er ađ veita býsna afdráttarlaus svör sem byggjast á traustri og ótvírćđri málhefđ, hvort heldur spurt er um framburđ, réttritun, beygingar, setningaskipan, merkingar orđa eđa föst orđasambönd. Annađ er hins vegar ţannig vaxiđ ađ ekki er unnt eđa réttlćtanlegt ađ veita afdráttarlausar leiđbeiningar um ađ tiltekiđ atriđi sé ávallt rétt og annađ ávallt rangt ţví ađ t.a.m. sum orđ eđa orđasambönd kunna ađ vera viđ hćfi viđ sumar ađstćđur en ekki ađrar. Ekki er unnt ađ veita leiđbeiningar um slíkt á frćđilegum grundvelli nema međ ţví ađ hafa í huga ađ málsniđ og stíll, sem valinn er, getur ráđiđ úrslitum um hvađa málnotkun á viđ.


Saga málfarsbankans
Allt frá árinu 1996 hefur veriđ áhugi á ţví í Íslenskri málstöđ ađ koma upplýsingum um vandađa íslenska málnotkun til almennings á Netinu. Árin 1996-1997 voru samdar 53 síđur međ málfarsábendingum á heimasíđu málstöđvarinnar (sem birtust jafnframt í Textavarpi Sjónvarpsins). Smám saman ţróađist sú hugmynd ađ búa til gagnagrunn međ algengustu fyrirspurnum sem málstöđinni berast og ţeim svörum sem starfsmenn veita viđ ţeim, ásamt ţví sem nýjar fyrirspurnir yrđu tilefni til enn fleiri flettugreina međ svörum í gagnagrunninum.

Íslensk málstöđ fékk styrk til ţessa úr Lýđveldissjóđi 17. júní 1998, 1900 ţús. kr., og hófst samfelld vinna viđ undirbúning málfarsbankans í september ţađ ár. Síđan veitti Lýđveldissjóđur viđbótarstyrk áriđ eftir, 300 ţús. kr. Enn fremur fékkst styrkur úr Málrćktarsjóđi í febrúar 1999, 900 ţús. kr. Ekki reyndist unnt ađ vinna samfellt ađ frágangi bankans veturinn 1999-2000 en frá apríl 2000 til ágúst 2001 var unniđ samfellt viđ ţađ (lengst af í hlutastarfi) og veturinn 2001-2002 var notađur til yfirlestrar og prófana.

Ađ verkefninu hafa einkum unniđ Hanna Óladóttir málfrćđingur og Ragnar Hafstađ forritari, auk Ara Páls Kristinssonar forstöđumanns. Hanna Óladóttir vann mest viđ verkiđ, lengstum í hálfu starfi. Ari Páll Kristinsson hafđi međ ţví yfirumsjón og las yfir efniđ í bankanum 2001. Kári Kaaber í Íslenskri málstöđ átti drjúgan ţátt í ađ leggja til efniviđ í bankann og hann tók ţátt í prófunum á bankanum veturinn 2001-2002.  Ágústa Ţorbergsdóttir málfrćđingur vann ađ ţví frá september 2001 ađ útbúa nýtt efni og lagfćra misfellur í eldra efni. Veturinn 2001-2002 hafa ţau Kári notađ málfarsbankann í almennri málfarsráđgjöf í Íslenskri málstöđ. Eftir reynslutímabil fyrri hluta árs 2002 var formlegur opnunardagur hinn 30. maí 2002 ţegar málfarsbankinn var tengdur viđ forsíđu Íslenskrar málstöđvar á Netinu og ţar međ gerđur sýnilegur og ađgengilegur almenningi.