ORÐABANKI ÍSLENSKRAR MÁLSTÖÐVAR
Orðasafn í upplýsingafræði. Enskt-íslenskt,
Íslenskt-enskt. 2 b. Fjölr. 2000.
Tölvupóstur til ritstjóra Orðasafns í
upplýsingafræði
Vinsamlegast vitnið til skrárinnar á eftirfarandi hátt:
Guðrún Karlsdóttir. 2003. Orðasafn í
upplýsingafræði. [rafræn útgáfa]. Orðabanki Íslenskrar málstöðvar
[http://www.ismal.hi.is/ob]. Íslensk málstöð, Reykjavík.
Orðasafn
í upplýsingafræði var tekið saman á nokkrum árum sem hluti
af fjölþjóðlegu verkefni sem hófst árið 1996 undir handleiðslu Slóveníu og fékk
enska heitið Multilingual Dictionary of Library Terminology –
International Project. Afmarkaður orðaforði á ensku var lagður til
grundvallar í byrjun og fengu þátttakendur hann sendan í rafrænu formi og ásamt
sérstökum reglum um frágang og skil hvers þýðingarmáls. Af hálfu Íslands tók
Guðrún Karlsdóttir, íslensku- og upplýsingafræðingur, að sér ritstjórn íslenska
orðaforðans en henni til aðstoðar við orðasöfnunina var Auður Gestsdóttir. Orðaforðanum
var skilað í fjórum áföngum. Í upphafi var miðað við um 3600 hugtök en
grunnorðaforðinn var svo aukinn upp í 4200. Árið 2000 var haldin alþjóðleg
ráðstefna um verkefnið í Ljubljana í Slóveníu, Dictionaries of Library Terminology –
Selection, Arrangement and Presentation of Lexicographic Material –
International Conference, þar sem nokkrir þátttakenda kynntu starfsemina. Þar
á meðal kynnti Guðrún Karlsdóttir íslenska hlutann en hann hafði þá einnig
verið fjölritaður í takmörkuðu upplagi (Guðrún Karlsdóttir. 2000. Orðasafn
í upplýsingafræði. Enskt-íslenskt,
Íslenskt-enskt. 2 b.
Fjölr.) Ýmsir lögðu auk safnenda og ritstjóra
hönd á plóg til þess að þýðingar mættu verða sem vandaðastar og handrit að
verkinu lásu m.a. Sigbergur E. Friðriksson og
Þorleifur Jónsson en Rannver H. Hannesson las valda hluta þess með tilliti til
hugtaka á sviði forvörslu og bókagerðar. Fjölmargir aðrir valdir einstaklingar lásu handritið, ýmist í heild
eða hugtök á afmörkuðum sviðum upplýsingafræði. Eftir að orðasafnið var
sett á vef Íslenskrar málstöðvar á árinu 2003 hefur talsverðu verið bætt við
upphaflega orðaforðann en meira er í vinnslu. Þá hefur frá árinu 2004 einnig
verið unnið við að bæta við tilsvarandi hugtökum á þrem öðrum Norðurlandamálum og munu þau bætast við orðabankann á vefnum þegar fram líða
stundir. Orðasafn í upplýsingafræði tekur fyrst og
fremst til hugtaka á sviði bókasafna og upplýsingafræði en einnig eru tekin með
hugtök á sviði útgáfu á hinum ýmsu miðlum svo og bókagerðar og er það gert
vegna þess hve þau hugtök eru nauðsynleg þeim sem vinna á þessum sviðum, svo
sem við bókfræðilýsingu og lýsingu á miðlum af öllum gerðum.
Nauðsynlegt er að halda þjóðtungunni við á sem flestum sviðum. Miklu skiptir að staðlar og handbækur séu til á þjóðtungunum auk alþjóðamálsins en
hvað varðar bókasafns- og upplýsingafræði er það enskan og mikið af alþjóðlegum
bókfræðilegum stöðlum og handbókum er gefið út og uppfært á því máli. Þörfin
fyrir fræðilega hugtakanotkun og nýyrðasmíð á íslensku hefur alltaf verið til
staðar en eftir að tölvuvæðing íslenskra bókasafna hófst í kringum 1980 var
nauðsynin á því að geta rætt um hvað eina á eigin tungumáli orðin mjög brýn
enda varð þróunin mjög hröð og helstu íslensku bókasöfnin orðin fullvædd á því
sviði einum áratug síðar. Kennslufræðilegt gildi handbóka og
uppsláttarrita á íslensku fyrir kennara og nemendur á þeim sviðum, sem orðasöfn
taka til, hefur verið mikið og fer enn vaxandi í margslungnum heimi.
Helstu heimildir:
Björn Sigfússon 1905-1991. Bókasafnsrit.
[Reykjavík]: Menntamálaráðuneytið, 1952.
The concise AACR2. Á íslensku Skráningarreglur bókasafna: stytt gerð eftir AACR2 / Reykjavík:
Samstarfsnefnd um upplýsingamál, 1988.
Anglo-American
cataloguing rules / Ottawa, Canadian
Library Association; Chicago, American Library Association, 2002-
Dewey, Melvil, 1851-1931. Flokkunarkerfi Deweys ásamt afstæðum
efnislykli. Reykjavík, Landsbókasafn Íslands - Háskólabókasafn, 2002.
Dewey, Melvil, 1851-1931. Dewey decimal classification and relative
index. Dublin, Ohio: OCLC Online Computer Library Center, 2003.
Nýtt marksnið
Gegnis (MARK 21) :
bókfræðigreining eftir sviðum í marksniði. Reykjavík :
[s.n.], 2003.
http://www.bokasafnid.is/25arg/gk01.html
http://www2.arnes.si/~ljnuk4/conference/index.html
27. október
2005 Ágústa Þorbergsdóttir